Telefonum Neden Yavaşladı? Sorun Uygulamada mı, Donanımda mı?

Telefon yavaşladığında çoğu kişinin aklına iki ihtimal gelir: ya telefon eskidi ya da bir parçası bozuldu. Oysa sebep her zaman bunlardan biri olmaz. Dolmuş bir depolama alanı, arka planda durmadan çalışan bir uygulama ya da yeni kurulmuş bir güncelleme, birkaç yıllık bir telefonu olduğundan çok daha ağır hissettirebilir.

Bu yazıda sorunu adım adım daraltmanın yolunu anlatıyoruz. Önce telefonun kendi ayarlarında bakabileceğiniz yerlere, sonra iPhone ve Samsung’un yerleşik tanılama araçlarına, en son da Android’de kullanabileceğiniz test uygulamalarına geçeceğiz. Amaç, servise gitmeden önce sorunun yazılımda mı donanımda mı olduğunu kabaca bilmek. Böylece gereksiz yere telefon değiştirmezsiniz.

Yavaşlığın nasıl bir yavaşlık olduğunu not edin

Test uygulamalarına geçmeden önce birkaç dakikanızı sorunu tarif etmeye ayırın. Şu sorular işinizi kolaylaştırır:

• Telefon her işte mi yavaş, yoksa belli bir uygulamayı açınca mı takılıyor?
• Yavaşlık bir güncellemeden ya da yeni bir uygulama kurduktan sonra mı başladı?
• Telefon yavaşlarken ısınıyor mu?
• Pil çabuk bitiyor mu, ya da şarj göstergesi daha bitmemişken telefon kendiliğinden kapanıyor mu?

İlk iki soruya “evet” diyorsanız sebep büyük ihtimalle yazılımdadır. Son ikisi ise pile ya da başka bir donanım parçasına işaret edebilir. Cevaplarınızı bir kenara yazın.

Telefonu en son ne zaman kapatıp açtığınızı hatırlamıyorsanız işe bir kez yeniden başlatarak başlayın. Takılıp kalmış bir işlem ya da donmuş bir uygulama çoğu zaman bununla düzelir. Büyük bir sistem güncellemesinden hemen sonra telefonun bir iki gün ağır çalışması ve biraz ısınması da olağandır, çünkü telefon bu sürede arka planda dosyaları yeniden düzenler ve fotoğraf arşivini tarar. Yavaşlık güncellemenin ertesi günü başladıysa birkaç gün bekleyip sonra karar verin.

Önce depolama alanına ve arka plandaki uygulamalara bakın

Depolama alanı dolu mu?

Depolama alanı neredeyse dolduğunda telefon geçici dosyaları yazacak yer bulamaz, güncellemeleri kuramaz, uygulamalar da açılırken sizi bekletir. Kontrol etmesi kolaydır:

• iPhone: Ayarlar > Genel > iPhone Saklama Alanı. Ekranın üstünde ne kadar alanın dolu olduğunu, altında da her uygulamanın ne kadar yer kapladığını görürsünüz. Bu ekranda, kullanmadığınız uygulamaları verilerini silmeden kaldırmak gibi öneriler de çıkar.
• Android: Ayarlar > Depolama. Menünün adı ve yeri markaya göre değişebilir; bazı telefonlarda cihaz bakımıyla ilgili bir bölümün altında durur. Bulamazsanız ayarların arama kutusuna “depolama” yazmanız yeterli.

Yer açarken en çok alanı genelde fotoğraflar, videolar ve WhatsApp gibi mesajlaşma uygulamalarının indirdiği medya dosyaları kaplar. Fotoğrafları buluta ya da bilgisayara aldıktan sonra telefondan silmek ve kullanmadığınız uygulamaları kaldırmak çoğu zaman yeterli olur.

Arka planda çalışan uygulamaları bulun

Bazı uygulamalar ekranda açık olmasalar da arka planda konum alır, veri eşitler ya da bildirim için sürekli sunucuya bağlanır. Bunu anlamanın pratik yolu pil kullanım ekranıdır, çünkü işlemciyi meşgul eden uygulama pili de harcar.

• iPhone: Ayarlar > Pil ekranında son 24 saatte ve son 10 günde hangi uygulamanın ne kadar pil kullandığı görünür. Az kullandığınız bir uygulama listenin üst sıralarındaysa ondan şüphelenin.
• Android: Ayarlar > Pil bölümünde uygulamalara göre pil kullanımı listelenir.

Şüpheli uygulamayı bulduğunuzda önce güncelleyin. Sorun sürerse arka plan iznini kısıtlayın ya da uygulamayı bir süreliğine kaldırıp telefonun nasıl davrandığına bakın. iPhone’da genel ayarlardaki arka planda uygulama yenileme seçeneğinden hangi uygulamaların arka planda veri yenileyebileceğini tek tek seçebilirsiniz.

Android’de güvenli mod: sorun uygulamada mı, sistemde mi?

Android telefonlarda güvenli mod, telefonu sonradan yüklediğiniz uygulamalar devre dışıyken başlatır. Telefon güvenli modda rahat çalışıyorsa sorun muhtemelen yüklediğiniz uygulamalardan birindedir. Güvenli modda da aynı yavaşlık sürüyorsa sebebi sistemde ya da donanımda aramak gerekir.

Çoğu Android telefonda güvenli moda geçmek için güç menüsünü açıp “Kapat” seçeneğine basılı tutmanız yeterlidir; ekranda güvenli modu onaylamanızı isteyen bir uyarı çıkar. Yöntem markadan markaya biraz farklı olabilir. Güvenli moddan çıkmak için de telefonu normal şekilde yeniden başlatırsınız. iPhone’da kullanıcıya açık böyle bir mod yoktur; orada son kurduğunuz uygulamaları tek tek kaldırarak denemek daha pratiktir.

iPhone’da pil sağlığı ekranı ne söylüyor?

iPhone’da yavaşlığın sık rastlanan sebeplerinden biri yıpranmış pildir. Pil yaşlandıkça, yoğun işlerde işlemcinin istediği anlık gücü veremez hale gelir ve telefon bu durumda kendiliğinden kapanabilir. Böyle beklenmedik bir kapanma yaşandıktan sonra iOS, aynısı tekrarlanmasın diye performansı sınırlayabilir. Kullanıcı bunu “telefon yavaşladı” diye hisseder.

Pilin durumuna Ayarlar > Pil > Pil Sağlığı yolundan bakabilirsiniz. Yeni iOS sürümlerinde bu bölümün adı Pil Sağlığı ve Şarj olarak geçer. Burada iki bilgiye dikkat edin:

• Kapasite bilgisi: Pilin, yeni olduğu zamana göre ne kadar enerji tutabildiğini gösterir. Bu değer yıllar içinde azalır; düşmüş olması tek başına arıza anlamına gelmez.
• Performans ve servis notları: Telefon beklenmedik bir kapanma yaşadıysa ve performans yönetimi devreye girdiyse bu ekranda yazar. Pil, Apple’ın servis önerdiği duruma geldiyse ya da pilin durumu doğrulanamıyorsa bunu da aynı yerde bir uyarı olarak görürsünüz.

Ekranda performansın sınırlandığına ya da servis gerektiğine dair bir not varsa yavaşlığın kaynağı çoğu zaman pildir ve bunu ayarlarla düzeltemezsiniz. Böyle bir not yoksa ve telefon yine de yavaşsa, sebebi depolamada ve uygulamalarda aramaya devam edin.

Samsung’da Samsung Members ve *#0*# test menüsü

Samsung Members’taki telefon tanılama

Samsung telefonlarda genellikle yüklü gelen Samsung Members uygulamasının destek bölümünde telefon tanılama adlı bir araç bulunur. Menü adları uygulama sürümüne göre biraz değişse de içerik benzerdir: pil durumu, dokunmatik ekran, sensörler, kamera, hoparlör, mikrofon, titreşim ve kablosuz bağlantılar gibi parçaları tek tek ya da toplu olarak test edebilirsiniz. Uygulama telefonunuzda yoksa Galaxy Store ya da Google Play’den kurabilirsiniz.

Testlerin bir kısmı sizden bir şey yapmanızı ister: ekranın her yerine dokunmanız, mikrofona konuşmanız ya da telefonu belli bir şekilde tutmanız gibi. Sonuç ekranında sorun çıkan parça ayrıca işaretlenir.

*#0*# test menüsü

Samsung telefonlarda tuş takımından açılan bir test menüsü de var. Telefon uygulamasını açıp tuş takımına *#0*# yazdığınızda, arama tuşuna basmanıza gerek kalmadan ekrana kutucuklardan oluşan bir test ekranı gelir.

Bu kutucuklar ekran renkleri, dokunma, titreşim, ahize, hoparlör, kameralar ve sensörler gibi parçaları ayrı ayrı test eder. Kırmızı, yeşil ve mavi testleri ekranda ölü piksel ya da renk lekesi olup olmadığını görmenizi sağlar. Dokunma testinde ekranı karelere bölen bir ızgara çıkar; parmağınızla üzerinden geçtiğiniz kareler renk değiştirir. Renk değiştirmeyen bir bölge kalıyorsa dokunmatik panelde sorun olabilir.

Bu menüyü kullanırken şunları bilin:

• Kod bazı modellerde, bazı bölgelerde ya da operatör yazılımı yüklü telefonlarda çalışmayabilir. Çalışmazsa Samsung Members’taki tanılamayı kullanın.
• Hoparlör testinde ses yüksek çıkabilir; telefonu kulağınızdan uzak tutun.
• Menüden geri tuşuyla çıkabilirsiniz. Ne işe yaradığını bilmediğiniz bir şeye dokunmayın.

Android için test uygulamaları

Samsung dışındaki Android telefonlarda böyle bir menü her zaman bulunmaz, bulunsa da kodu markadan markaya değişir. Bu durumda Google Play’deki test uygulamaları işe yarar. Her birinin neyi ölçtüğünü bilmek gerekir, çünkü hiçbiri tek başına “telefonunuz bozuk” demez; size yalnızca yorumlayacağınız bilgiyi verir.

AccuBattery: pil kapasitesini tahmin eder

AccuBattery, telefonu her şarj ettiğinizde pile ne kadar enerji girdiğini ölçer ve bu ölçümlerden pilin bugünkü kapasitesini tahmin eder. İlk gün çıkan değere güvenmeyin; uygulama birkaç şarj boyunca veri topladıkça tahmin oturur. Tahmin, telefonun kutudan çıktığı haldeki kapasitesinin belirgin biçimde altındaysa ve telefon gün içinde birden kapanıyorsa, yavaşlığın ve kapanmaların ortak sebebi pil olabilir.

Uygulama ayrıca ekran açıkken ve kapalıyken pilin ne hızla boşaldığını gösterir. Ekran kapalıyken de pil hızla gidiyorsa arka planda çalışan bir uygulamadan şüphelenin.

CPU-Z ile donanım bilgisi

CPU-Z bir test uygulaması değildir; telefonun işlemcisini, bellek miktarını, Android sürümünü, ekran çözünürlüğünü ve sensörlerini listeler. Birçok telefonda işlemci çekirdeklerinin anlık hızını ve pil sıcaklığını da gösterir. Bir oyundan ya da uzun bir görüntülü görüşmeden hemen sonra uygulamayı açıp pil sıcaklığına bakın; telefon kısa sürede çok ısınıyorsa yavaşlığın bir kısmı bu ısınmadan gelebilir.

Phone Doctor Plus ile parça parça test

Phone Doctor Plus; ekran, dokunmatik, hoparlör, mikrofon, kamera ve sensörler gibi parçalar için ayrı ayrı test sunar. Samsung’daki tanılama aracına benzer bir işi, marka ayırt etmeden Android telefonlarda yapar. Hangi testin başarısız olduğunu not edin; servise giderseniz bu not işinizi kolaylaştırır.

Geekbench: performansı aynı modelle karşılaştırır

Geekbench, işlemciyi belli bir iş yükü altında çalıştırıp bir puan verir. Bu puana tek başına bakmak bir şey söylemez; aynı modeldeki başka telefonların aldığı puanlarla karşılaştırmanız gerekir. Sizin telefonunuz aynı modelin olağan sonuçlarının belirgin biçimde altında kalıyorsa performansı bir şey kısıtlıyordur. Bu ısınma da olabilir, yıpranmış pil ya da arka planda çalışan bir işlem de. Geekbench iPhone’da da çalışır.

Testi telefon soğukken, şarj kablosu takılı değilken ve diğer uygulamalar kapalıyken çalıştırın. Arka arkaya birkaç kez çalıştırdığınızda puanın biraz düşmesi her telefonda görülür. Ama puan her seferinde sert biçimde düşüyor ve telefon elinizi rahatsız edecek kadar ısınıyorsa soğutmada ya da pilde sorun olabilir.

Geliştirici seçenekleri

Android’in geliştirici seçenekleri normalde gizli duran bir ayar menüsüdür. Açmak için Ayarlar > Telefon hakkında bölümündeki yapı numarasına art arda yedi kez dokunmanız gerekir; Samsung’da yapı numarası yazılım bilgileri sayfasındadır. Bu satırın adı ve yeri markaya göre farklı olabilir.

Bu menüde yavaşlıkla ilgili iki şey işinize yarar. Çalışan hizmetler bölümünde hangi uygulamanın ne kadar bellek kullandığını görebilirsiniz. Pencere ve geçiş animasyonlarının ölçeğini küçültmek ya da kapatmak ise telefonu daha çevik hissettirir. Bu ayar telefonu gerçekten hızlandırmaz, yalnızca menüler daha çabuk açılır. Menüdeki diğer ayarları ne işe yaradıklarını bilmeden değiştirmeyin.

Fabrika ayarlarına dönmeden önce yedek alın

Yukarıdakilerin hiçbiri işe yaramadıysa ve testler donanımda bir sorun göstermiyorsa, sıradaki adım telefonu fabrika ayarlarına döndürmektir. Bu işlem telefondaki her şeyi siler. Yazılımdan kaynaklanan yavaşlık genellikle bununla geçer, ama hazırlık yapmadan girişirseniz fotoğraflarınızı ya da mesajlarınızı kaybedebilirsiniz.

1. Yedeği alın ve kontrol edin. iPhone’da iCloud’a ya da bilgisayara yedek alabilirsiniz. Android’de Google hesabının yedeklemesini açın; Samsung kullanıyorsanız Smart Switch ile bilgisayara yedek almak da mümkün. Yedeğin gerçekten tamamlandığını son yedekleme tarihine bakarak doğrulayın.
2. Fotoğrafları ayrıca güvenceye alın. Fotoğraf ve videolar her yedeğe girmeyebilir. Google Fotoğraflar ya da iCloud Fotoğrafları eşitlemesinin bittiğinden emin olun ya da dosyaları bilgisayara kopyalayın.
3. Mesajlaşma uygulamalarını unutmayın. WhatsApp sohbetleri telefonun genel yedeğinden ayrı yedeklenir. Sohbet yedeğini uygulamanın kendi ayarlarından alın.
4. Hesap şifrelerinizi bildiğinizden emin olun. Sıfırlamadan sonra Android telefon, daha önce bağlı olan Google hesabının şifresini isteyebilir. iPhone’da da Apple hesabınızın şifresi gerekir. Şifreyi hatırlamıyorsanız sıfırlamadan önce yenileyin; yoksa telefonu kuramayabilirsiniz.

Sıfırlamadan sonra her şeyi tek seferde geri yüklemek yerine telefonu bir gün kadar az uygulamayla kullanın. Telefon bu haliyle hızlıysa uygulamaları ihtiyaç duydukça kurun. Tam yedeği geri yüklediğinizde sorunu çıkaran uygulama ve ayarlar da geri gelebilir; yavaşlık geri dönerse son kurduklarınıza bakın.

Yazılımla çözülmüyorsa: donanım arızasının belirtileri

Fabrika ayarlarına döndürdüğünüz, neredeyse boş bir telefon hâlâ yavaşsa ya da testlerden biri sorun gösterdiyse sebep büyük ihtimalle donanımdadır. Şu belirtiler buna işaret eder:

• Şarj göstergesi daha bitmemişken telefon birden kapanıyor ya da şarj birkaç saatte tükeniyor.
• Telefon hiçbir şey yapmazken bile ısınıyor.
• Ekran kenarından kalkmış, ekranla kasa arasında aralık açılmış. Bu pilin şiştiğini gösterebilir; telefonu şarj etmeyi bırakın ve beklemeden kontrol ettirin.
• Siz dokunmadan ekranda dokunuşlar algılanıyor ya da ekranın bazı bölgeleri dokunmaya tepki vermiyor.
• Telefon sürekli yeniden başlıyor ya da açılış logosunda takılıp kalıyor.
• Şarj kablosu ancak belli bir açıyla tutulunca şarj ediyor.
• Fotoğraf kaydederken ya da uygulama kurarken depolama hataları alıyorsunuz.

Bu belirtilerin bazıları yavaşlıkla ilgisiz görünse de aynı parçadan kaynaklanabilir. Yıpranmış bir pil, hem kapanmalara hem de performans kısıtlamasına yol açar.

Telefonunuz hâlâ üretici garantisi kapsamındaysa önce yetkili servise başvurun. Garanti bittiyse ve testler donanım sorununa işaret ediyorsa, İstanbul’da Kemerburgaz’daki telefonacil.com gibi arıza tespitini ücretsiz yapan bir serviste kontrol ettirebilirsiniz. Hangi servise giderseniz gidin, test uygulamalarında ve tanılama menülerinde gördüklerinizi gösterin; ücreti öğrenip onaylamadan işleme başlanmamasını isteyin.

Sık sorulan sorular

RAM temizleyici uygulamalar işe yarar mı?

Genellikle yaramaz. Android ve iOS belleği kendisi yönetir. Uygulamaları zorla kapatan temizleyiciler, sistemin bu uygulamaları yeniden açmasına yol açar; bu da pili ve işlemciyi boşuna yorar.

Test uygulamaları telefona zarar verir mi?

Bu yazıda anlattığımız uygulamalar telefondan bilgi okur ya da parçaları kısa süreliğine dener; telefona zarar vermezler. Geekbench gibi performans testleri telefonu birkaç dakika ısıtabilir, bu normaldir. Uygulamaları resmi mağazadan kurun ve istedikleri izinlere bir göz atın.

Pil sağlığı iyi görünüyor ama telefon yine yavaş. Sebep ne olabilir?

Bu durumda sebebi pilin dışında aramak gerekir. Depolama alanına, arka planda çalışan uygulamalara ve son yapılan güncellemelere bakın. Bunlar da temiz çıkıyorsa yedek alıp fabrika ayarlarına dönmeyi deneyin. Boş haliyle de yavaş kalan bir telefonda sorun işlemcide, bellekte ya da depolama biriminde olabilir; bunu da ancak bir serviste yapılacak kontrol gösterir.